پرزیدنت ترامپ در عربستان سعودی: معنای سمبلیک و واقعی این دیدار

از بُعد واقعی، این دیدار نشانگر ارتقای چشمگیر نقش عربستان سعودی در سیاست جدید واشنگتن در مهار ایران است

برای عربستان سعودی که جهت آسودگی خاطر ایران از سوی اوباما به حاشیه رانده شده بود، موضع فعلی موضع برد- برد است

دیدار پرزیدنت ترامپ از ریاض، فصل جدیدی در روابط با عربستان سعودی بعد از هشت سال نزاع و کشمکش در طول ریاست جمهوری اوباما به شمار می رود. از بُعد سمبلیک، این اولین دیدار خارجی پرزیدنت ترامپ از عربستان است و طبق گزارشها، عربستان سعودی مصمم است تا این دیدار را به یک رویداد تاریخی تبدیل کند. از نظر ترامپ که عربستان را به دلیل عدم پرداخت هزینۀ لازم جهت برخورداری از حمایت آمریکا سرزنش می نمود، این دیدار می تواند فرصتی باشد تا روابط تازه شروع شدۀ وی با ریاض را پررنگ سازد.

از بُعد واقعی، این دیدار نشانگر ارتقای چشمگیر نقش عربستان سعودی در سیاست جدید واشنگتن در مهار ایران است. رکس تیلرسون وزیر امور خارجۀ آمریکا و ژنرال جیمز متیس وزیر دفاع این کشور معماران این سیاست جدید هستند. تیلرسون که سرپرست اسبق اکسون موبیل بوده و از نزدیک با سعودیها کار کرده است، چشم انداز تیره و تاری از تسلط در حال گسترش ایران در خاورمیانه دارد. تصادفی نیست که سایر مقامات مهم سیاست خارجی آمریکا از جمله رابرت گیتس که استخدام تیلرسون را پیشنهاد داده بود، موضعی مشابه را در پیش گرفته اند. ژنرال متیس به عنوان رئیس سابق مرکز فرماندهی نظامی آمریکا اقدامات مرزی علیه ایران را توصیه کرده بود که این امر توسط اوباما رد و موجب استعفای وی شد. هر دوی آنها همواره بر این نکته تأکید ورزیده اند که ایران حامی اصلی تروریسم و عامل بی ثباتی در منطقه است.

آمریکا و عربستان همواره بر این نکته تأکید ورزیده اند که ایران حامی اصلی تروریسم و عامل بی ثباتی در منطقه است.

 

اگر کارها طبق برنامه پیش رود، عربستان سعودی رهبر ائتلاف جدید برای مهار ایران خواهد بود که گفته می شود آمریکائیها آن را "مبارزه با افراط گرایی اسلامی داعش و ایران" توصیف می کنند. در بیانیۀ کاخ سفید آمده است که هر دو کشور آمریکا و عربستان برای تقویت و ارتقاء روابط استراتژیک فی مابین تلاش می کنند. هر دو طرف برای همکاری بیشتر در زمینه های اقتصادی، تجاری، سرمایه گذاری و انرژی توافق نمودند و برنامۀ جدید آمریکا- عربستان را به ارزش بالقوه بیش از 200 میلیارد دلار در سرمایه گذاریهای مستقیم و غیر مستقیم و ظرف چهارسال آینده شروع خواهند نمود.

ظاهرا پرزیدنت ترامپ در طول این سفر یک بستۀ کمک نظامی چند میلیارد دلاری امضا خواهد کرد.

 

 

ظاهرا پرزیدنت ترامپ در طول این سفر یک بستۀ کمک نظامی چند میلیارد دلاری امضا خواهد کرد. احتمال می رود بستۀ فوق شامل سیستم دفاع ضد موشکی لاکهید مارتین به ارزش یک میلیارد دلار باشد. همچنین این بسته شامل فرماندهی و کنترل، مدیریت جنگی و سیستم نرم افزار ارتباطات (C2BMC) است که آژانس دفاع موشکی آمریکا (MDA) از آن برای یکپارچه سازی دفاعهای موشکی بالستیک استفاده می کند. به علاوه ممکن است چهار ناو جنگی چند منظوره به ارزش 5/11 میلیارد دلار به این بسته اضافه شود. وزارت امور خارجۀ آمریکا خرید این اقلام را در سال 2015 تأئید کرده بود، اما این قرارداد در آن تاریخ به امضا نرسید. دولت ترامپ همچنین قصد فروش تسلیحاتی به ارزش یک میلیارد دلار و شامل کلاهکهای ضد زرهی و بمبهای هدایت شوندۀ لیزری را دارد که پرزیدنت اوباما به دلیل نگرانی تهران، آن را به تعویق انداخته بود. این قرارداد فروش شامل تعداد نامعینی خودروهای جنگی برادلی و خمپاره اندازهای 155 متری و پالادین M109 نیز خواهد بود.

پرزیدنت ترامپ و ملک سلمان در صدد هستند تا در مورد فهرست همکاریهای استراتژیک آمریکا با عربستان بر علیه " افراط گرایی اسلامی ایران و داعش" برنامه ریزی نمایند.

 

پرزیدنت ترامپ و ملک سلمان علاوه بر قرارداد تسلیحاتی گسترده در صدد هستند تا در مورد فهرست همکاریهای استراتژیک آمریکا با عربستان بر علیه " افراط گرایی اسلامی ایران و داعش" برنامه ریزی نمایند.

  • مقابله با نفوذ ایران در یمن در رأس همۀ امور قرار دارد. علیرغم مداخلۀ تقریبا دو ساله در جنگ داخلی یمن، نیروهای سعودی و هم پیمانان آنها در ائتلاف نتوانستند حوثیها را که از جانب سپاه پاسداران و نیروی قدس ایران حمایت می شوند، شکست دهند. تصرف الحدیده، بندری در غرب یمن که ایران از آن برای ارسال کمکهای نظامی به حوثیها استفاده می کند، اهمیت بسزایی دارد. تا کنون دولت ترامپ تصمیمی در خصوص استفاده از ارتش خود در حمایت از کمپین ریاض در یمن نگرفته است.
  • دفاع از تنگۀ استراتژیک باب المندب نیز حیاتی است. شورشیان حوثی عملیات متعددی را در گذرگاه استراتژیک شروع کرده اند. این گذرگاه مسیر حیاتی برای مصر، دیگر هم پیمان کلیدی آمریکا و سایر کشورهای آفریقایی است. فعالیت در باب المندب بخشی از طرح بیست سالۀ ایران برای ایجاد مثلث استراتژیک دریایی است که از تنگۀ هرمز تا باب المندب در دریای سرخ و تنگۀ مالاکا در اقیانوس هند امتداد دارد. این طرح مستلزم جنگ ترکیبی، نامتقارن، دریایی و نامنظم است تا دسترسی دریایی آمریکا به تنگۀ هرمز و نقاط حیاتی پرتردد مختل شده را محدود نماید. این استراتژی موسوم به استراتژی عدم دسترسی، عدم انکار مستلزم قابلیتهای متفرقه است. در میان آنها می توان به مواردی از جمله موشکهای کروز ضد کشتی مستقر در خشکی و دریا، استفاده از مینهای دریایی که کشتیهای تجاری کوچک به راحتی و به صورت مخفیانه از آنها استفاده می کنند، بسته های مهمات لازم برای حملات سریع و کوچک که برای عملیات متراکم یا انتحاری مانند ناوشکن یو اس اس کول و هواپیماهای بدون سرنشین مناسب هستند، اشاره کرد.
  • حضور مجدد عربستان در جنگ سوریه نیز مد نظر قرار می گیرد. نقش ایران در حمایت از بشار اسد و نقشه های آن برای تسلط بر سوریه موجب خشم تیم ترامپ شده است و سرویسهای اطلاعاتی از آن خبر می دهند که عربستان سعودی در حال فراهم کردن تسلیحاتی برای نیروهای مخالف از طریق اردن است. نیروی فوق العادۀ مشترک اردن- سعودی که از سوی یک هزار نیروی آمریکایی حمایت می شود، پیش از حمله به خاک رقه در ناحیه ای در مرز سوریه و اردن تجمع کرده است.
  • عملیات احتمالی مخفیانۀ عربستان برای بی ثبات نمودن ایران. شاهزاده محمد بن سلمان وزیر دفاع سعودی و پسر ملک سلمان یادآور شد که ایران در صدد تضعیف پادشاهی سنی و کنترل اماکن مقدسه می باشد. وی هشدار داد که عربستان سعودی "با کشاندن جنگ به خاک ایران" پیشدستی خواهد کرد. با وجود اینکه بن سلمان این موضوع را توضیح نداد، اما مقامات ایرانی واکنش تندی نسبت به آن نشان دادند. سردار حسین دهقان وزیر دفاع  ایران تهدید کرد که ایران به جز دو شهر مکه و مدینه، عربستان سعودی را با خاک یکسان خواهد کرد. در گذشته ایالات متحدۀ آمریکا چندین عملیات سری در خاک ایران و به تنهایی یا با همکاری اسرائیل شروع کرده است تا برنامۀ هسته ای رژیم را از کار بیندازد. در سال 2016 مقامات ایرانی عربستان سعودی و اسرائیل را به خاطر فعالیتهای خرابکارانه در تأسیسات میادین نفتی ایران محکوم نمودند. گزارشهای مربوط به سرمایه گذاریهای جدید در این زمینه به دلیل ماهیت محرمانۀ آنها، چندان قابل تأیید نیستند. در نتیجه طرحهای مبارزه با تروریسم از تئوری گزینۀ منطقی مبنی بر اینکه حمله به خاک ایران هزینۀ "انجام هرگونه فعالیت" برای رژیم را افزایش خواهد داد، مشتق می شوند.

برای عربستان سعودی که جهت آسودگی خاطر ایران از سوی اوباما به حاشیه رانده شده بود، موضع فعلی موضع برد- برد است. نه تنها عربستان به دلیل حمایت آمریکا برتری خود را در خاورمیانه پررنگ تر می سازد، بلكه واشنگتن دشمن تاریخی خود یعنی ایران را همراستای نیروی افراط گرای اسلامی داعش می خواند. دولت ترامپ همچنین اعلام کرده است که سیاستهای داخلی عربستان و موضوع حقوق بشر مانعی بر سر راه همکاری استراتژیک جدید بین آمریکا و این کشور نخواهد بود.

ترامپ، عربستان، ایران، سوریه، یمن

انتصاب جان بولتون چه پیامی برای ایران دارد؟

فرهاد رضایی

قدرت نمایی آمریکا احتمالاً ایران را وادار به کنار گذاشتن سیاستهای تحریک آمیز و خصمانه خود خواهد کرد.

سیاست جدید ترامپ در قبال ایران، به پروژۀ عادی ‌سازی روابط میان ایران و آمریکا پایان می دهد

فرهاد رضایی

اگر خامنه ای قانع شود که برجام بدون همراهی واشنگتن هم می تواند برای ایران سودمند باشد، ایران ممکن است همچنان به توافقنامه پایبند باقی بماند.