سیاست جدید ترامپ در قبال ایران، به پروژۀ عادی ‌سازی روابط میان ایران و آمریکا پایان می دهد

خودداری ترامپ از امضای تأییدیۀ پایبندی ایران به توافق هسته ای، یک پیروزی برای اصولگرایان ایران است.

اگر خامنه ای قانع شود که برجام بدون همراهی واشنگتن هم می تواند برای ایران سودمند باشد، ایران ممکن است همچنان به توافقنامه پایبند باقی بماند.

خودداری دونالد ترامپ از امضای تأییدیۀ پایبندی ایران به توافق هسته ‌ای ایران و غرب که اصطلاحاً برنامۀ جامع اقدام مشترک یا «برجام»‌ خوانده می ‌شود، باعث ایجاد تنش میان ایران و آمریکا شده است. آنچنانکه پیش‌ از این طی مقاله ‌ای در وبسایت «شورای آتلانتیک» استدلال کردم، لزوم تأیید توافق هسته ‌ای توسط کاخ سفید، جزئی از توافق اولیه نبوده، بلکه چیزی است که توسط کنگره به دولت اوباما تحمیل شد تا ایران را در قید یک حسابرسی دائم قرار دهد. با وجود اینکه ترامپ پیش از این دو بار پایندی ایران به توافق هسته ای را تأیید کرده بود، رئیس‌ جمهور آمریکا در سخنان سیزدهم اکتبر خود، از تأیید پایبندی ایران خودداری کرده است. گرچه با وجود این عدم تأیید، ترامپ خواستار خروج آمریکا از این توافقنامه نشد، ولی از کنگره درخواست کرد که با مشخص کردن «نقاط حساس» در این همکاری، واشنگتن را برای برقراری مجدد تحریمها در صورت عبور تهران از این نقاط آماده سازد.

ترامپ در سخنانش می گوید: «همانطور که من بارها گفته ‌ام، توافق هسته ‌ای با ایران یکی از بدترین و یکجانبه ‌ترین معاملاتی است که تا به حال آمریکا در آن وارد شده است». او ادامه می دهد: «‌بدترین ممکن. این توافقنامه به ایران اجازه می دهد قسمتهای مشخصی از برنامۀ اتمی خود را گسترش دهد، و از آن مهمتر، بعد از چند سال وقتی محدودیتهای اصلی از میان برداشته می‌ شود، ایران می تواند به ناگاه به سمت تولید سلاحهای هسته ‌ای پیش برود». بنابر این او اظهار داشت که پایبندی ایران به توافقنامه را تأیید نمی‌ کند تا اطمینان حاصل کند که ایران هیچ وقت به سلاح هسته ‌ای دست نمی یابد. ترامپ همچنین این امکان را رد نمی ‌کند که در صورت کوچکترین تخلف‌ ایران از توافقنامه، آمریکا محتمل است از توافق خارج شود.

عنصر اصلی این استراتژی، مشتمل بر خنثی‌ سازی و مقابله با نفوذ بی ثبات کنندۀ ایران در منطقه و محدود کردن توان این کشور خصوصاً در زمینۀ به اصطلاح حمایت از تروریسم است.

علاوه بر این، ترامپ از استراتژی جدیدی برای مقابله با بسط نفوذ منطقه‌ ای ایران، یا چیزی که رئیس جمهور آمریکا آنرا «گسترۀ اقدامات مخرب ایران» نامید، پرده برداشت. عنصر اصلی این استراتژی، مشتمل بر خنثی‌ سازی و مقابله با نفوذ بی ثبات کنندۀ ایران در منطقه و محدود کردن توان این کشور خصوصاً در زمینۀ به اصطلاح حمایت از تروریسم است. به عبارت دیگر، طرح پیشنهادی واشنگتن مبتنی بر ایجاد محدودیت برای سپاه پاسداران و همچنین مقابله با نیروی قدس است که مسئولیت عملیات برون‌ مرزی سپاه را به عهده دارد. به عنوان محور این استراتژی، وزرات خزانه ‌داری ایالات متحده، نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را ذیل قانون مقابله با تروریسم (فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴) قرار داد که این نهاد را به همراه تمام حامیان نظامی، افسران، عوامل و وابستگان به آن، به خاطر حمایت از فعالیتهای نیروی قدس سپاه، مورد هدف قرار می ‌دهد.

علت خودداری ترامپ از شناسایی سپاه به عنوان یک گروه تروریستی، باور به ریسکها و پیچیدگیهایی است که چنین تصمیمی به دنبال خواهد داشت.

با وجود اینکه این استراتژی جدید موجب اعمال تحریمهای جدیدی بر علیه سپاه می شود، با این‌ حال از شناسایی سپاه پاسداران به عنوان یک گروه تروریستی خودداری می ‌کند. علت این امر، باور به ریسکها و پیچیدگیهایی است که چنین تصمیمی به دنبال خواهد داشت. آنچنانکه وزیر خارجه رکس تیلرسون می گوید: «چنین تصمیمی، زمانی که دائم در منطقۀ جنگی با آنها روبرو هستیم، محدودیتهایی ایجاد می کند و بر اساس آن ملزم به دست زدن به اقداماتی خواهیم بود که به نفع اهداف نظامی ما نیست». با وجود اینکه تروریست قلمداد نکردن سپاه منتقدان جمهوری اسلامی را سرخورده کرده، اما ناظران می‌ گویند ترامپ تصمیمش در این خصوص را پس از ملاقات با مشاوران سطح بالایش در کاخ سفید گرفته است.

شاید این تغییر رأی بعد از آن رخ داد که فرمانده سپاه پاسداران سردار محمدعلی جعفری هشدار داد که در صورت معرفی این نهاد به عنوان گروه تروریستی، سپاه هم سربازان آمریکایی را در سراسر خاورمیانه مورد هدف قرار خواهد داد. رسانه ‌های فارسی زبان از قول فرمانده سپاه تیتر زدند که «اگر این شایعات مبنی بر حماقت آمریکا در تروریست نامیدن سپاه درست باشد، سپاه هم نیروهای نظامی آمریکا را در سراسر جهان به ویژه در خاورمیانه همسنگ داعش در نظر خواهد گرفت». جعفری گفت نهاد تحت امر او برای درگیری و هدف قرار دادن پایگاه‌ های آمریکاییها در منطقه آماده است. «آنچنانکه پیش از این اعلام کرده ‌ایم،‌ در صورت اعمال تحریمهای جدید، آمریکا ناچار خواهد شد کلیۀ پایگاه ‌هایش را به خارج از محدودۀ برد ۲۰۰۰ کیلومتری موشکهای ما منتقل کند».

کانال تلگرام نیروی قدس هم در بیانیه ‌ای مشابه تهدید کرد در صورت تروریست دانستن سپاه توسط آمریکا، این نیرو به طور جدی سربازان آمریکایی را هدف حمله قرار خواهد داد. چیزی که ظاهراً بر تغییر تصمیم کاخ سفید در این مورد بی ‌تأثیر نبوده است. تحلیلگران آمریکایی بر این باور بودند که چنین تصمیمی جان سربازان آمریکایی در جنوب‌ غرب آسیا را در معرض خطر قرار خواهد داد. مقامات دیگر ایرانی هم تهدید کرده بودند که افزودن نام سپاه به لیست گروه‌ های تروریستی توسط آمریکا، «مصداق اعلام جنگ به ایران» است. چیزی که ایران با تمام توان به آن پاسخ خواهد داد.

با این ‌حال استراتژی جدید آمریکا تحریمهای بیشتری را «برای مسدود کردن کمک مالی به تروریسم توسط ایران» به این کشور تحمیل می ‌کند. همچنین، این فشارهای جدید ایران را بابت فعالیتهای موشکی‌ اش هم تنبیه می‌ کند. این تمهیدات جدید، از کنگره می خواهد قانونی را به تصویب برساند که در صورت فعالیتهای موشکی جدید ایران، به طور اتوماتیک تحریمهای جدیدی بر این کشور اعمال گردد. آخرین محور این استراتژی هم «مسدود کردن کلیۀ راه ‌های ایران به سوی دستیابی به سلاح هسته ‌ای است.»

ترامپ توپ را به زمین کنگره انداخته است تا آنها ماشه را بکشند.

گرچه عدم تأیید پایبندی ایران توسط ترامپ معادل خروج آمریکا از توافقنامه نیست، اما به کنگره این فرصت را می دهد که در ۶۰ روز آینده تصمیم بگیرد آیا می‌ خواهد تحریمها علیه ایران را مجدداً فعال کند یا نه. در واقع ترامپ توپ را به زمین کنگره انداخته است تا آنها ماشه را بکشند. گرچه با توجه به ناکارآمدی کنگره‌ در حال حاضر، بسیار بعید است که کنگره تحریمهای قبل از توافق هسته ‌ای را دوباره برقرار سازد. 

این حرکت ترامپ به نوعی کنگره را در وضعیت کیش و مات قرار می دهد. چراکه آنها از همان زمان آغاز این توافق در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵، با آن اعلام مخالفت می‌ کردند. حالا تحت شرایط کنونی، کنگره با دو انتخاب روبروست. اگر قانونگذاران کنگره تحریمهای ایران را مجدداً‌ اعمال نکنند، با این پرسش روبرو خواهند بود که چرا در تمام این مدت در قبال توافق هسته‌ ای ایران و کشورهای ۵+۱ ابراز نارضایتی می ‌کردند. اگر هم تصمیم بر اعمال تحریمهای تازه بگیرند، خودشان مسئول هر مشکل بالقوه ‌ای خواهند بود که ممکن است بعدا به وجود آید.

پیش‌ بینی عکس‌ العمل ایران به تصمیم ترامپ، موضوع بحث و جدلهای زیادی میان ایرانیان بوده است. رسانه‌ های ایران در واکنش به رأی منفی ترامپ، پوشش خبریشان را نسبت به این موضوع افزایش دادند. تحلیل مقالات رسانه‌ های ایران در این خصوص می ‌تواند سرنخی به دست دهد برای تخمین اینکه آیا ایران همچنان به این توافقنامه وفادار خواهد ماند یا نه، خصوصاً اینکه از منظر تندروهای تهران، این استراتژی جدید ترامپ نقض توافق هسته ای تلقی می شود.

رسانه ‌های ایران می ‌نویسند ایران بازه وسیعی از گزینه‌ ها را برای مقابله به مثل با استراتژی اخیر آمریکا در اختیار دارد.

رسانه ‌های ایران می ‌نویسند ایران بازه وسیعی از گزینه‌ ها را برای مقابله به مثل با استراتژی اخیر آمریکا در اختیار دارد. تحت فشار تندروها، میانه ‌روها هم به آمریکا هشدار دادند که ایران عکس‌ العمل متناسب را در مقابل تصمیم ترامپ اتخاذ خواهد کرد. اما قابل توجه است که این طرفداران عادی ‌سازی روابط با آمریکا، تهدید روشنی مبنی بر خروج از برجام به عمل نیاوردند. جواد ظریف وزیر امور خارجۀ ایران گفت ایران گسترۀ «بسیار وسیعی» از گزینه ‌ها را در مقابل هر تعدی طرف مقابل از برجام روی میز دارد؛ و اگر لازم ببیند حتی از تمام تعهدات خود خارج می‌ شود.

رئیس‌ جمهور روحانی هم در بیانات مشابهی، لحنی نسبتاً نرم برگزید و گفت تا وقتی طرف مقابل به تعهدات خود پایبند باشد، ایران از برجام خارج نخواهد شد. روحانی بیان کرد «ایران نسبت به تعهداتش پایبند باقی می‌ ماند. اگر طرف مقابل به تعهداتش پایبند نماند، این در واقع به اعتبار خود آنها لطمه خواهد زد». ولی وی افزود: ایران گزینه ‌های متعددی دارد و نهایتاً آن را بر می ‌گزیند که منافع ملی‌ اش را بهتر تأمین می ‌کند.

روزنامۀ ایران، روزنامه ‌ای که متعلق به نهاد ریاست جمهوری است، نوشت که اظهارات ترامپ هیچ تأثیری بر موضع ایران در قبال برجام ندارد. بر طبق نوشتۀ این روزنامه، علیرغم وجود اختلافات داخلی در دیگر زمینه ‌ها، در قبال پایبندی به برجام و همچنین دفاع تمام قد از سپاه پاسداران، اتحاد و توافق نظر داخلی وجود دارد. این روزنامه از مقامات خواست از اتخاذ هر گونه سیاست شتابزده و محاسبه‌ نشده خودداری کنند.

روزنامۀ کیهان مدعی شد این اقدام ترامپ نتیجۀ سنگ ‌اندازی روحانی در مقابل تستهای موشکی سپاه و فعالیتهای اقتصادی این نهاد است.

اما تندروها اشتهای بیشتری برای عکس‌ العملی تند به حرکت ترامپ نشان دادند. روزنامۀ کیهان که سخنگوی رهبر ایران تلقی می‌ شود، نوشت که سخنرانی ترامپ نشان می‌ دهد که آمریکا از برنامۀ موشکی ایران در هراس است. این روزنامه نتیجه گرفت که بنابر این، بهترین راه مقابله به مثل، ادامۀ برنامۀ موشکی با تمام توان و اختصاص بودجۀ بیشتر به «طرح موشکهای بالستیک میان ‌قاره ‌ای» است. کیهان همچنین این فرصت را برای حمله به میانه ‌رو‌ها از دست نداد و مدعی شد این اقدام ترامپ نتیجۀ سنگ ‌اندازی روحانی در مقابل تستهای موشکی سپاه و فعالیتهای اقتصادی این نهاد است. این روزنامه نوشت: «وقتی یک نفر به طعنه‌ می گوید "تجمع اسلحه و پول و رسانه در یک نهاد به فساد می ‌انجامد"، یا می گوید "آنها هدفشان از تست موشک، نافرجام کردن برجام است"، او در واقع دارد برای فشار بیشتر به سپاه سیگنال روشنی را به واشنگتن ارسال می کند».

در ارتباط با عدم تأیید پایبندی ایران به برجام توسط آمریکا، روزنامۀ کیهان می ‌نویسد: «‌آنچنانکه قابل پیش ‌بینی بود، ترامپ برجام را لغو نکرد؛ چون محدودیتهای این توافقنامه برای ایران و فوایدش برای آمریکاست. سخنرانی ترامپ نشان داد که آنها فقط می ‌خواهند ایران را محدودتر کنند. ما بارها این را متذکر شدیم، اما کسی گوش نکرد. ما دوباره می‌ گوییم تا شاید گوش شنوایی پیدا شود. برجام برای همۀ طرفهای توافقنامه پرسود است جز برای ایران». کیهان به جواد ظریف هم حمله کرد برای اصرار به اینکه باید در تفاهم نامه باقی ‌بمانیم با وجودیکه طرف مقابل به آن خدشه وارد کرده است. بر اساس نوشتۀ کیهان، بهترین پاسخ تهران خروج از این توافقی است که «بیش از حد پرهزینه ولی بی ‌فایده» بوده است.

البته برای تندروها تصمیم دشواری خواهد بود که بخواهند واقعاً از توافق هسته ‌ای خارج شوند، اما در یک چیز شکی وجود ندارد؛ این حرکت ترامپ یک پیروزی برای اصولگرایان ایران بود. گروه رادیکالی که آمریکا از ابتدا در تلاش برای محدود کردنشان بود. آنچنانکه یک تحلیلگر می ‌نویسد؛ «اقدام ترامپ برای به چالش کشیدن توافقنامۀ هسته ای ۲۰۱۵، یک پیروزی غیر قابل پیش ‌بینی برای تندروهای ایران به ارمغان آورد».

میانه‌ روها هزینه‌ های گزافی پرداخته ‌اند در جدال طولانی ‌شان با تندروها و رهبر ایران تا آنها را راضی کنند دربارۀ برنامۀ هسته ‌ای با آمریکا سر میز مذاکره بنشینند و تن به محدودیتهای جدی در زمینۀ هسته ‌ای بدهند. در حالیکه تندروها به بهانۀ اینکه آمریکا کشور قابل اعتمادی نیست،‌ با هر گونه گشایشی در روابط با این کشور مخالفت می ‌کردند، میانه ‌روها رسماً‌ اعلام کرده‌ بودند که توافق هسته ‌ای می ‌تواند راهگشای همکاریهای بیشتر با آمریکا باشد. حالا اقدام جدید آمریکا این فرصت را در اختیار تندروهای ایران قرار داده که روحانی و متحدانش را به ساده ‌لوحی و خوش‌ باوری در قبال آمریکا متهم کنند. حسین شریعتمداری نمایندۀ خامنه‌ ای در روزنامۀ کیهان بلافاصله بعد از سخنرانی ترامپ نوشت: ما گفتیم که نمی ‌شود به آمریکا اعتماد کرد، اما آنها (میانه ‌روها) می‌ گفتند اعتماد به آمریکا نقشی در انعقاد این توافقنامه ندارد.

سیاست اخیر ترامپ، حداقل تا آینده ‌ای نامعلوم، فرصتی را که برجام برای طرفداران عادی‌ سازی روابط میان ایران و آمریکا فراهم آورده بود، از دستشان خارج می ‌سازد.

سیاست اخیر ترامپ، حداقل تا آینده ‌ای نامعلوم، فرصتی را که برجام برای طرفداران عادی‌ سازی روابط میان ایران و آمریکا فراهم آورده بود، از دستشان خارج می ‌سازد. به عبارت دیگر، این سیاست جدید پایانی بر پروژۀ عادی ‌سازی روحانی خواهد بود. تندروها از رویکرد جدید ترامپ استفاده خواهند کرد برای بی‌ اعتبار ساختن روحانی و برنامه ‌اش برای عادی سازی روابط با آمریکا.

رهبر ایران احتمالا منتظر رأی  کنگرۀ آمریکا می ‌ماند. سپس تصمیم می گیرد که آیا با تندروها همراه شود یا با طرفداران عادی ‌سازی روابط. عکس‌ العمل اروپا و دیگر امضاکنندگان توافقنامۀ برجام هم بر جهت ‌گیری نهایی خامنه ای مؤثر خواهد بود. اگر رهبر ایران قانع شود که برجام بدون همراهی واشنگتن هم می تواند برای ایران سودمند باشد، ایران ممکن است همچنان به توافقنامه پایبند باقی بماند.

سیاست ترامپ، توافق هسته ای، ایران، اصولگرایان، میانه روها

انتصاب جان بولتون چه پیامی برای ایران دارد؟

فرهاد رضایی

قدرت نمایی آمریکا احتمالاً ایران را وادار به کنار گذاشتن سیاستهای تحریک آمیز و خصمانه خود خواهد کرد.

خط تولید جدید موشکی ایران: بهانۀ ترامپ برای اعلام عدم پایبندی تهران به برجام

فرهاد رضایی

اقدام سپاه پاسداران در اعلام خط جدید تولید موشک می تواند نوعی نادیده گرفتن هشدارهای آمریکا تعبیر شود.

echo 'test';