انتصاب جان بولتون چه پیامی برای ایران دارد؟

عکس‌ العملهای مقامات جمهوری اسلامی عاری از هرگونه واکنش شدیداللحنی بود که معمولاً مشخصه تندروهای ایران در برخورد با ایالات متحده بوده است.

قدرت نمایی آمریکا احتمالاً ایران را وادار به کنار گذاشتن سیاستهای تحریک آمیز و خصمانه خود خواهد کرد.

     در ۲۳‌ مارس ۲۰۱۸، دونالد ترامپ جان بولتون را به عنوان مشاور امنیت ملی کاخ سفید برگزید. بولتون، نماینده سابق آمریکا در سازمان ملل، چهره بسیار مناقشه برانگیزی در سیاست خارجه آمریکاست؛ خصوصاً ‌به خاطر زبان غیر دیپلماتیک و سیاست ‌ورزی رادیکال و ستیزه ‌جویانه ‌اش. از او نقل شده که گفته است: «ساختمان سازمان ملل در نیویورک ۳۸ طبقه دارد. اگر ۱۰ طبقه ‌اش هم از میان می رفت، به نظر من هیچ تفاوتی نمی‌ کرد.»

بولتون یکی از سرسخت ‌ترین مخالفان «برجام»، یا همان توافق هسته‌ ای با ایران است. زمانی که توسط جرج بوش به عنوان نماینده آمریکا در سازمان ملل گماشته شده بود، طرفدار بمباران تأسیسات هسته ‌ای ایران بود. اخیرا هم شائول موفاز وزیر دفاع سابق اسرائیل از این موضوع پرده برداشت که بولتون تلاش کرده بود اسرائیل را مجاب به حمله پیشگیرانه به ایران بکند. بولتون معتقد بوده است که «اسرائیل باید دیروز به ایران حمله می کرد. چون هر روز که سپری شود، خطر بزرگتری اسرائیل را تهدید می کند.»

بولتون معتقد است که بهترین راه برخورد آمریکا با ایران، تغییر رژیم است.

دشمنی بولتون با توافق هسته‌ ای کاملا روشن است. در ۱۵‌ مارس ۲۰۱۵، او مقاله ‌ای در نیویورک ‌تایمز منتشر کرد با عنوان «برای متوقف کردن ایران، بمبارانش کنید». بعد از اینکه توافق‌ نامه با ایران امضا شد، وی به دفعات اعلام کرد که این قرارداد «غیرقابل قبول» و مانند یک واترلوی دیپلماتیک برای ایالات متحده و یک شکست کاملی است که باید مورد بازبینی قرار گیرد. بولتون معتقد است که بهترین راه برخورد آمریکا با ایران، تغییر رژیم است. در ماه جولای ۲۰۱۷، او طی سخنرانی برای حامیان سازمان مجاهدین خلق که یک گروه اپوزیسیون دولت ایران است، ادعا کرد که آمریکا رژیم ایران را برخواهد انداخت و جشن پیروزی در تهران با حضور خودش، پیش از آغاز سال ۲۰۱۹ برگزار خواهد شد.

از نظر هواداران ترامپ، انتصابات اخیر این پیغام را به رژیم ایران می ‌رساند که این رژیم دشمن آمریکاست.

هواداران ترامپ، از انتصاب جان بولتون، و همچنین انتصاب مایک پومپئو، دیگر مخالف سرسخت برجام، به سمت وزیر امور خارجه، استقبال کردند. از جمله، هارولد رود، از مقامات سابق پنتاگون، استدلال می ‌کند که این انتصابات این پیغام را به رژیم ایران می ‌رساند که این رژیم دشمن آمریکاست؛ و اینکه دولت ترامپ به چیزی کمتر از بازگرداندن مردم ایران به آغوش جامعه بین المللی قانع نخواهد شد تا ملت ایران «به پا خیزند و رژیم ایران را سرنگون کنند».

طرفداران برجام، انتصابات اخیر را اعلان جنگ علیه ایران تفسیر می کنند.

در مقابل، طرفداران توافق هسته ‌ای، انتصابات اخیر را اعلان جنگ علیه ایران تفسیر می کنند. شورای ملی ایرانیان آمریکا (نایاک) که به عنوان لابی ایران در واشنگتن شناخته می ‌شود، بیانه ‌ای صادر کرد که در بخشی از آن نوشته شده: «با انتصاب جان بولتون و مایک پومپئو در دولت، ترامپ به روشنی یک کابینه جنگ را گرد هم آورده است».

با وجود اینکه هنوز برای پیش‌ بینی پیامدهای انتصاب این تیم جدید سیاست خارجی زود است، اما برخی از ناظران گمانه ‌زنی می‌ کنند که دولت ترامپ در دوازدهم‌ ماه می آینده که قرار است مجدداً درباره قرارداد هسته ای تصمیم بگیرد، از برجام خارج خواهد شد. قدم بعدی اما روشن نیست. با این وجود، هم بولتون و هم پومپئو در قبال برنامه موشکی ایران، و همچنین در حمایت ایران از گروه‌ های شبه نظامی تحت نفوذ و کنترل خود در منطقه، ‌مانند حزب ‌الله لبنان و حشد‌الشعبی در عراق و حوثی ‌ها در یمن، به شدت ابراز نگرانی کرده ‌اند.

نکته جالب توجه در انتصاب جان بولتون همزمانی آن با سفر محمد بن سلمان، شاهزاده عربستان، به واشنگتن بود. بر اساس گزارشات، برای عقب راندن توسعه‌ طلبی ایران، دولت ترامپ قول همکاری با اتحاد جدید عربستان-امارت را داده است.

ناگفته پیداست که انتصاب بولتون و سفر بن سلمان، موجب ایجاد نگرانی عمیقی در ایران شده است. روزنامه کیهان که سخنگوی آیت الله علی خامنه ‌ای رهبر ایران شناخته می شود، نوشت که «در این سفر، بن سلمان تلاش کرد ائتلافی میان آمریکا و اسرائیل و عربستان برای مقابله با ایران تشکیل دهد. اما این به مرگش خواهد انجامید چون اولاً بی تجربه است، و ثانیاً از حمایت مردمی برخوردار نیست». یک نشریه فارسی زبان دیگر نوشت آمریکا در پی یک جنگ تمام عیار با ایران است. خبرآنلاین هم می‌ نویسد: «‌اسرائیل و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از این تغییر و تحولات هر کدام فراخور منافعشان خشنود هستند. در طرف مقابل... ایران نیز با نگرانی نتایج این تحولات را دنبال می کند». نویسنده همچنین اضافه می کند «سابقه جمهوری‌ خواهان نشان می دهند آنها اهل معامله های پنهان در اوج گردن کشی هستند. دیگران هم بلدند چگونه با آنها وارد معامله شوند». همشهری هم می‌ نویسد: این انتصابات، خانه ‌تکانی بسیار بزرگی در تیم امنیت ملی آمریکا به شمار می رود و نشانه ای از تغییر رفتار دولت ترامپ در مسائل بین‌ المللی است.

روزنامه کیهان به دولت ترامپ یادآور می‌ شود که ایران ممکن است دشمن آمریکا باشد، اما آنی نیست که امنیت ملی آمریکا را تهدید بکند.

کیهان استدلال می کند تغییرات وسیع در کاخ سفید «در عین اینکه توأم با مخاطراتی هست، اما در متن خود برای کشوری مثل ایران... فرصتهای مهمی نیز در بردارد» چراکه ناپختگی اقدامات سریع، شکست را نیز سرعت می بخشد. کیهان همچنین به دولت ترامپ یادآور می‌ شود که ایران ممکن است دشمن آمریکا باشد، اما آنی نیست که امنیت ملی آمریکا را تهدید بکند. آنچنانکه سردبیر می ‌نویسد: «بله ایران مشکل آمریکاست، اما همه می ‌دانند که ما تهدیدکننده امنیت ملی آمریکا نیستیم و از هیچ اقدام نظامی علیه آمریکا حمایت نکرده ‌ایم.»

اما این تنها روزنامه ها نبودند که مسائل را با نگرانی دنبال می کردند. امامان جمعه و شخصیتهای سیاسی هم مردم را به اتحاد ملی فرا خواندند. علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، پیشنهاد «نگاه به شرق» مخصوصا گسترش روابط با روسیه و چین را مطرح کرد. سیاستی که نخستین بار توسط رئیس جمهور سابق، محمود احمدی‌ نژاد، برای مقابله با تحریمهای غرب مطرح شد. همچنین، علی شمخانی،‌ دبیر شورای عالی امنیت ملی هم خواستار اتحاد و وحدت ملی حول رهبری شد؛ چیزی که از دید او تضمین کننده امنیت ملی است.

اما نکته ای که درخور توجه این است که عکس‌ العملهای مقامات جمهوری اسلامی عاری از هرگونه واکنش شدیداللحنی بود که معمولاً مشخصه تندروهای ایران، منجمله سپاه پاسداران در برخورد با ایالات متحده بوده است. در واقع به نظر می ‌رسد حتی پیش از انتصاب بولتون، سپاه پاسداران مراقب بوده است که عمل تحریک‌ آمیزی علیه آمریکا انجام ندهد. علیرغم تبلیغات معمول سپاه درباره تولید موشکهای بالستیک، این سازمان نظامی بعد از هشدار مایکل فلین که مدت کوتاهی سمت مشاور امنیت ملی ترامپ را در اختیار داشت، از تاریخ ۸ فوریه ۲۰۱۷ تاکنون اقدامی در راستای شلیک و تست این موشکها انجام نداده ‌است. چیز دیگری که از اهمیتی مشابه برخوردار است، اینکه نیروی دریایی سپاه پاسداران (ندسا) هم عملیات تحریک آمیز محاصره ناوهای آمریکایی در خلیج‌ فارس را که همواره بخشی از مانور جنگ نامتقارن سپاه بوده است، متوقف ساخته ‌است.

سپاه پاسداران بعد از قدرت ‌نمایی و واکنش قدرتمندانه آمریکا، از دست زدن به حرکات ستیزه ‌جویانه و تحریک آمیز اجتناب کرده است.

اما این واقعیت که سپاه پاسداران بعد از قدرت ‌نمایی و واکنش قدرتمندانه آمریکا، از دست زدن به حرکات ستیزه ‌جویانه و تحریک آمیز اجتناب کرده است، چیز جدیدی نیست. مشابه این وضعیت طی عملیات موسوم به «Operation Praying Mantis» در آخرین سال جنگ بین ایران و عراق هم رخ داد. برای یادآوری، در ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، در بزرگترین درگیری دریایی آمریکا بعد از جنگ دوم جهانی، نیروهای آمریکایی به تلافی مین‌ گذاری خلیج فارس توسط ایران و آسیب دیدن ناو جنگی آمریکایی، اقدام به غرق کردن دو کشتی جنگی ایرانی و سه قایق مسلح تندرو و حمله به سکوهای نفتی دریایی ایران کردند.

تنها گذر زمان نشان خواهد داد که سیاست جدید واشنگتن در قبال تهران چه دست آوردهایی خواهد داشت. با این حال اگر بتوان از مثالهای ذکر شده درسی آموخت، می توان گفت قدرت نمایی آمریکا احتمالاً ایران را وادار به کنار گذاشتن سیاستهای تحریک آمیز و خصمانه خود خواهد کرد.

بولتون، ترامپ، ایران، برجام، توافق هسته ای، سپاه پاسداران

سیاست جدید ترامپ در قبال ایران، به پروژۀ عادی ‌سازی روابط میان ایران و آمریکا پایان می دهد

فرهاد رضایی

اگر خامنه ای قانع شود که برجام بدون همراهی واشنگتن هم می تواند برای ایران سودمند باشد، ایران ممکن است همچنان به توافقنامه پایبند باقی بماند.

خط تولید جدید موشکی ایران: بهانۀ ترامپ برای اعلام عدم پایبندی تهران به برجام

فرهاد رضایی

اقدام سپاه پاسداران در اعلام خط جدید تولید موشک می تواند نوعی نادیده گرفتن هشدارهای آمریکا تعبیر شود.