Siyasal Şiilikte Otorite Çatışması: Velayet-i Fakih'e Karşı Şiraziler

Hadi Khodabandeh Loui Araştırmacı, Şiilik Koordinatörlüğü

Ülkelerinin bir dış tehdit altında olduğunu savunan İran siyasi elitleri, sık sık birçok toplumsal ve siyasal muhalefet hareketinin ardında da dış güçlerin bulunduğunu öne sürmektedir.

• İran İslam Cumhuriyeti tarafından Şiiliğin devlet ideolojisine dönüştürülmesi ve Şii temelli fıkıh kurallarına göre devletin yönetilmesi, aynı gelenekten beslenen farklı güç odakları arasındaki rekabeti daha keskin hâle getirmiştir. Bu güç odaklarının en önemlilerinden biri, gelenekçi yaklaşımla uyanışçı ideolojiyi birleştiren Şirazi hareketidir.
• Devrim sonrası dönemde Humeyni’nin Rehberlik kurumu adı altında bütün dinî-siyasi otoriteyi tek elde toplaması, Şiiliğin geleneksel otoritesi olan mercilik müessesesine bir meydan okuma olarak algılanmıştır. Bu bağlamda bir yandan Şiraziler’in gelenekten beslenen özgün pozisyonları onların rejim tarafından bastırılmasını güçleştirmekteyken diğer yandan bu hareketin gelenek vurgusu siyasal Şiiliğe karşı olan laik muhalefetle olası eklemlenmesini de engellemektedir.
• Laik Şiiler tarafından benimsenmeyen ve geleneksel mercilik anlayışıyla çatışan velayet-i fakih eksenli rejim, siyasal Şiiliği kabul eden ancak mevcut düzene muhalif olan bir hareketle karşı karşıyadır.
• İran İslam Cumhuriyeti, toplumsal destek ve dinî vizyonu itibariyle velî-yi fakihe rakip olabilecek bütün mercileri devre dışı bırakmak suretiyle geleneksel dinî kurumları desteklemekten çok bunların temelini çürütmüştür.
• Beyrut ve Bağdat gibi ülke sınırları dışındaki Şiileri domine ettiğini her fırsatta göstermeye çalışan İran, varlığını borçlu olduğu Şii düşüncenin ana karargâhı olan Kum’da varoluşsal bir problem yaşayarak meşruiyet kriziyle karşı karşıya kalmıştır.

Velayet-i Fakih’in Jeopolitik Mühendisliğine Karşı Necef Ekolü

Hadi Khodabandeh Loui

Necef Havzası, İran’ın başta Irak Şiiliği olmak üzere Arap Şiiliğini Velayet-i Fakih sistemine angaje etme çabalarına karşı bir direnç noktası olmaya devam ediyor.

Şii İlim Havzalarının Tarihî Seyri: Kum ve Necef

Habip Demir

Bugün İran’daki müçtehitlerin birçoğu eğitimlerinin bir kısmını Necef’te alırken, Necef alimlerinden de Kum’da ikamet edip eğitim alan çok kişi bulunmaktadır.