İran’ın nükleer faaliyetlerine yeniden ve daha kapsamlı olarak döneceğini açıklaması son bir yıldır giderek artan ABD-İran gerginliğini daha farklı bir boyuta taşıyacak.
Hem INSTEX sisteminin asıl etkisi hem de ülkenin geleceği, Ruhani’nin AB ülkelerine tanıdığı mühletin ilk kısmının sona ereceği 8 Temmuz tarihinde belli olacak gibi görünmektedir.
İran elindeki askerî kozları kullanmaya başlasa da ABD henüz buna askerî bir karşılık vermedi.
Yaptırımların devreye girmesi İran ekonomisini derinden sarstı. Petrol ihracatının durma noktasına gelmesine ek olarak enflasyonda büyüme, işsizlik gibi göstergelerde de ciddi kötüleşme gözlemleniyor.
Avrupa bir bütün olarak aynı duruşu sergileyebilecek mi yoksa bazı Avrupa ülkeleri ABD’yi haklı bulup İran yaptırımlarına katılacak mı soruları bu 60 günlük süre içerisinde cevap bulacaktır.
İran zamanın aleyhine işlediğini bildiği için söz konusu süreci belki de ötesini edilgen bir şekilde beklemeyecektir. Yine de ABD’yi zorlamak için atacağı adımlarda oldukça dikkatli davranması gerekmektedir.
Uygulanan yaptırımlara İran ne kadar dayanabilir bilinmez ancak bu yaptırımların Türkiye’ye olan maliyeti hiç de azımsanmayacak düzeyde.
1397 yılının başlarında Nükleer Anlaşma ile ilgili belirsizlik giderek artmış ve bu belirsizliklerin İran ekonomisine olumsuz etkilerinin ilk sinyalleri gelmeye başlamıştır.
INSTEX sınırlı bir ticari alanda aracılık hizmeti verecek: İran’daki işletmelerle AB’deki şirketlerinin, sadece sınırlı bir ürün demetiyle (gıda, ilaç ve tıbbi malzeme) ilgili ticari faaliyetlerden doğan parasal tutarın transferinde kullanılacak.
İran’a uygulanacak yaptırımların birinci evresinin yürürlüğe girmesiyle İran’da faaliyet gösteren yabancı yatırımcıların neredeyse hepsi ülkedeki yatırımlarını durdurmuş ya da feshetmiştir.
Bugün itibarıyla devreye giren yaptırımlar ilk faza göre İran ekonomisi bakımından çok daha önemli. İkinci fazda, başta petrol ve doğalgaz olmak üzere enerji ile ilgili tüm ürünlerin ticareti, yaptırım kapsamına alınıyor.
Kuşkusuz bu esnek hukuk dizisinin en göze çarpan ve öne çıkan özelliği güvenlik alanındaki hedefidir ki bunun merkezinde de DMO’nun tasfiyesi bulunmaktadır.