ABD’de 3 Kasım’da yapılan ara seçimlerin sonuçları İran açısından savaşın gidişatının ötesinde bir anlam taşıyor. Cumhuriyetçilerin ağır yenilgisinde hayat pahalılığı, yüksek enerji fiyatları ve İran savaşına yönelik toplumsal tepkinin etkili olması, Tahran’ın uzun vadeli hesaplarını değiştirebilecek yeni bir durum ortaya çıkardı. İran savaş boyunca ciddi askerî ve ekonomik kayıplar vermiş olsa da savaşın ABD iç siyasetinde yarattığı siyasi ve ekonomik maliyetler, Tahran açısından orta ve uzun vadede stratejik kazanımlara dönüşebilir. Bunun temel nedeni, İran’la savaşın ABD kamuoyu açısından uzak bir dış politika meselesi olmaktan çıkarak doğrudan seçmenin günlük ekonomik sorunlarıyla ilişkilendirilen bir iç politika başlığına dönüşmesidir.

İran, uzun yıllar boyunca Amerikan siyasetinde ağırlıklı olarak nükleer program, İsrail’in güvenliği, bölgesel nüfuz ve terörizm başlıkları üzerinden tartışılan bir konu olmuştur. Bu tartışmalar Kongre’de, güvenlik bürokrasisinde ve dış politika çevrelerinde önemli bir yer tutmasına rağmen sıradan Amerikan seçmeninin günlük hayatıyla doğrudan bağlantısı sınırlıkalmıştır. Fakat ABD ile İran arasında sekiz aydır devam eden savaş bu durumu değiştirmiştir.

Hürmüz Boğazı’ndaki ticari seyrüseferin aksamasının enerji piyasalarına yansıması, petrol ve akaryakıt fiyatlarının yükselmesi ve savaşın uzamasıyla birlikte İran meselesi Amerikan seçmeni açısından daha somut bir anlam kazandı. İran’la çatışmanın maliyeti artık yalnızca savunma harcamaları veya Ortadoğu’daki askerî dengeler üzerinden değerlendirilmemekte; benzin fiyatları, ulaşım maliyetleri ve genel hayat pahalılığı üzerinden Amerikan toplumunun gündelik yaşamında da hissedilmektedir. Bu gelişme, İran savaşını Amerikan iç siyasetinde doğrudan ekonomik sonuçlar üreten bir mesele hâline getirmiştir.

Ara seçimlerde ortaya çıkan tablo bu açıdan önemlidir. Seçim öncesinde ve sonrasında yapılan bağımsız kamuoyu araştırmaları, İran savaşına yönelik toplumsal desteğin belirgin biçimde zayıfladığını ve savaşın ekonomik maliyetlerinin seçmen davranışında daha görünür hâle geldiğini göstermektedir. Ekim ayında yapılan ulusal bir araştırmada kayıtlı seçmenlerin yaklaşık yüzde 70’i yeni Kongre’nin İran savaşını sona erdirmeyi öncelikleri arasına almasını isterken seçim sonrası veriler seçmenlerin yaklaşık yüzde altmışının İran’a karşı askerî harekâta girilmesini yanlış bulduğunu ortaya koydu. Aynı dönemde hayat pahalılığı ve yüksek yakıt fiyatları da seçmenlerin başlıca ekonomik kaygıları arasında yer aldı.

ABD’de seçmenin hissettiği hayat pahalılığı, İran savaşının yol açtığı maliyetlerin yanı sıra enflasyon, tarifeler ve maliye politikasına ilişkin gelişmelerden de etkilenmektedir. Fakat İran açısından asıl önemli gelişme, savaş ile artan ekonomik maliyetler arasındaki ilişkinin Amerikan kamuoyunda görünür hâle gelmesi ve seçim davranışına kadar uzanan siyasi bir sonuç üretmesidir. Bu bağlantının Amerikan seçmeninin zihninde yerleşmesi hâlinde, mevcut savaş sona erse bile İran’la gelecekte yaşanabilecek yeni bir çatışmanın benzer ekonomik sonuçlar doğurabileceği yönündeki algı varlığını sürdürebilir.

İran’ın Washington’a karşı yeni kozu

Bu durum, İran’ın hem savaşın sürdürülmesine hem de olası müzakerelere ilişkin stratejik hesabını etkileyebilir. ABD ile İran arasındaki konvansiyonel askerî güç dengesi açık biçimde Washington lehinedir ve Tahran’ın bu alanda simetrik bir karşılık üretmesi mümkün değildir. Ancak İran’ın sahip olduğu önemli avantajlardan biri ise çatışmanın maliyetini kendi coğrafyasının ve doğrudan savaş alanının dışına taşıyabilmesidir. Hürmüz üzerinden enerji akışını ve küresel fiyatları etkileyebilmesi, askerî güç farkını ortadan kaldırmasa da Washington açısından savaşın ekonomik ve siyasi maliyetini yükseltebilmektedir. Bu kapasite, İran’ın caydırıcılığını askerî karşılık verme imkânının ötesine taşırken Tahran’a müzakere masasında da kullanabileceği ilave bir baskı aracı sağlamaktadır.

Hürmüz Boğazı bu açıdan İran’ın sahip olduğu en önemli stratejik araçlardan biri olmaya devam etmektedir. Küresel enerji arzının önemli bölümünün geçtiği bu güzergâhta güvenlik riskinin yükselmesi, fiziksel akış tamamen durmasa dahi petrol fiyatlarını, sigorta maliyetlerini ve taşımacılığı etkileyebilmektedir. Savaş sırasında yaşananlar, bu etkinin ABD ekonomisine kadar ulaşabildiğini ve kısa süre içinde iç siyasi baskıya dönüşebildiğini göstermiştir. Seçim sonrasında petrol piyasalarının savaşın sona erebileceği beklentisiyle hızla tepki vermesi de enerji piyasaları ile siyasi gelişmeler arasındaki ilişkinin ne kadar güçlü hâle geldiğini ortaya koymuştur.

Bu nedenle İran açısından caydırıcılık artık füze sayısı, hava savunma kapasitesi veya ABD üslerine verebileceği zarar üzerinden değerlendirilen askerî bir denklemle sınırlı değildir. Tahran, mevcut savaşın ve gelecekte İran’la yaşanabilecek yeni bir savaşın ABD ekonomisi ve dolayısıyla ABD başkanının siyasi geleceği üzerinde maliyet oluşturabileceğini gösterebildiği ölçüde yeni bir caydırıcılık boyutu kazanmaktadır. Diğer bir ifadeyle İran-ABD savaşının enerji fiyatları, hayat pahalılığı ve nihayet seçim sonuçları üzerinden ABD yönetimine siyasi maliyet üretebilmesi, İran açısından askerî güç asimetrisini kısmen dengeleyen önemli bir stratejik avantaja dönüşmüştür.

Bu etkinin mevcut savaşla sınırlı kalmaması ve gelecekteki ABD yönetimlerinin İran politikasını da etkilemesi mümkündür. Bundan sonra İran’a karşı yeni bir askerî harekât gündeme geldiğinde karar vericiler, böyle bir savaşın enerji piyasaları, enflasyon, hayat pahalılığı ve seçmen davranışı üzerinde yaratabileceği sonuçları da hesaba katmak zorunda kalacaktır. İran’ın Hürmüz üzerinden küresel enerji akışını ve fiyatları etkileme kapasitesini koruması, bu maliyet unsurunun ABD’nin İran’a yönelik askerî seçeneklerinde kalıcı bir değişkene dönüşmesini sağlayabilir. Dolayısıyla Washington açısından İran’la savaşın hesabı bundan böyle hangi hedeflerin vurulabileceği veya Tahran’ın nasıl karşılık vereceği sorularıyla sınırlı kalmayacak, savaşın ABD ekonomisine ve nihayet iktidardaki yönetimin siyasi geleceğine nasıl yansıyacağı da karar alma sürecinin temel unsurlarından biri olacaktır.

Tahran’ın stratejik kazanımları

Ara seçimlerin ortaya çıkardığı yeni siyasi tablo, İran açısından kısa vadeli askerî risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmemektedir. Trump başkanlık ve başkomutanlık yetkilerini korurken Demokratların çoğunlukta olacağı yeni Kongre ancak 3 Ocak’ta göreve başlayacaktır. Dolayısıyla seçimlerin Trump yönetimi üzerinde yaratacağı kurumsal sınırlamalar henüz tam olarak devreye girmiş değildir. Bu geçiş döneminde yönetim, İran’a karşı askerî seçenekleri kullanma yetki ve kapasitesini büyük ölçüde korumaktadır. Trump yönetiminden gelen açıklamalar da Tahran’a yönelik yeni bir askerî harekât ihtimalinin gündemden çıkmadığını göstermektedir.

Demokratlar, ara seçimlerde elde ettikleri başarının ardından hayat pahalılığı ile İran savaşını aynı siyasi gündemin parçaları olarak ele almaya başlamışlardır. Bağımsız kamuoyu araştırmaları da savaş karşıtlığının ve özellikle yüksek enerji fiyatlarına ilişkin kaygının Amerikan toplumunda geniş bir karşılık bulduğunu göstermektedir. Bu durum, Demokratlara İran savaşını Cumhuriyetçilere karşı iç politikada kullanılabilecek bir başlığa dönüştürme imkânı vermektedir. Nitekim Demokrat Parti içindeki bazı isimler, 2026’da elde edilen siyasi ivmenin 2028’e taşınabilmesi için yaşam maliyetlerinin düşürülmesi ile İran savaşının sona erdirilmesini birlikte ele almaya başlamıştır. Demokratların Senato seçim kampanyalarını yürüten Demokratik Senatörlük Kampanya Komitesinin (DSCC) Başkanı Senatör KirstenGillibrand da seçimlerin hemen ardından İran savaşının yakıt ve dizel maliyetlerini yükselttiğini, tedarik zincirindeki sorunlar üzerinden genel fiyatları artırdığını savunarak savaşın sona erdirilmesini Demokratların öncelikleri arasında açık biçimde saymıştır.

Bu tablo, Tahran’ın ABD ile devam eden savaş ve müzakere sürecine ilişkin stratejik hesabını da değiştirebilir. İran yönetimi kısa vadeli askerî baskıyı atlatabileceğine ve mevcut caydırıcılık araçlarını koruyabileceğine inanırsa Trump yönetimi döneminde kapsamlı tavizler vermek için daha az neden görebilir. Özellikle 2028’e giden süreçte İran savaşının ABD iç siyasetindeki maliyetinin daha fazla tartışılması ve savaş karşıtı baskının güçlenmesi ihtimali, Tahran açısından zamanın kendi lehine işleyebileceği düşüncesini besleyebilir. Böyle bir beklenti, İran’ı mevcut pozisyonunu korumaya ve daha elverişli bir müzakere ortamının oluşmasını beklemeye yöneltebilir.

Bu tablo, gelecekte Demokrat bir yönetimin İran’ın bütün taleplerini kabul edeceği anlamına gelmemektedir. Nükleer program, yaptırımlar, bölgesel güvenlik ve Hürmüz başta olmak üzere temel başlıklardaki görüş ayrılıkları varlığını koruyacaktır. Bununla birlikte İran’la savaşın ABD seçmeni açısından yüksek ekonomik ve siyasi maliyet üreten bir seçenek olduğuna ilişkin güçlü bir hafızanın yerleşmesi, gelecekteki Amerikan yönetimlerinin askerî seçeneğe başvurma eşiğini yükseltebilir. Böyle bir ortamda diplomatik çözümün Washington açısından taşıdığı değer artarken Tahran da müzakere masasına geçmişe kıyasla daha elverişli koşullarda oturabilir.

İran bu savaşta önemli askerî kayıplar vermiş ve ekonomik açıdan ağır bir bedel ödemiş olabilir. Ancak savaşların stratejik sonuçları yalnızca cephede ortaya çıkan askerî bilanço üzerinden değerlendirilmez. Tahran kısa vadeli askerî riskleri yönetebilir, Hürmüz üzerinden sahip olduğu ekonomik baskı kapasitesini koruyabilir ve savaşın ABD iç siyasetinde yarattığı ekonomik ve siyasi maliyet kalıcı hâle gelirse, uzun vadede ortaya çıkacak tablo İran açısından bugünkü askerî dengeden oldukça farklı olabilir. İran, askerî ve ekonomik açıdan ağır kayıplar yaşamış olsa da savaşın ABD açısından ortaya çıkardığı siyasi ve ekonomik maliyetler, Tahran için önemli bir stratejik kazanıma dönüşebilir. Zira bu maliyetler, gelecekteki ABD yönetimlerinin İran’a yönelik askerî müdahale kararlarını daha dikkatli değerlendirmesini gerektirebilir.