İran geçtiğimiz hafta iki önemli olaya tanıklık etti. Yeni seçilen Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan yemin ederek göreve başladı. Yemin töreninin gecesinde ise İsrail, Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Heniyye'ye Tahran’da geceyi geçirdiği ikametgahta suikast düzenledi. Birçok ülkeden misafirin katıldığı bir törenin ardından böylesi bir saldırının gerçekleşmiş olması, bölgede gerilimi zirveye taşırken hem içeride hem de dışarıda ciddi tartışmalara sebep oldu. Suikast, İran istihbaratının zaaflarını bir kez daha gündeme getirdiği gibi İsrail’in saldırgan ve kural tanımaz bir şekilde bölgede gerilimi yükseltme çabasına ilişkin tepkileri artırdı.

Heniyye'ye Tahran'da Suikast

El Meyadin'in İranlı bir kaynağa dayandırdığı ve İtimad gazetesinin aktardığı habere göre, Heniyye ve koruması gece saat 02:00 civarında İran sınırları dışından gönderilen güdümlü bir füzeyle vuruldu. Bilindiği üzere New York Times, suikastın odaya iki ay önce yerleştirilen bir bombayla gerçekleştirildiğini iddia etmişti. Suikast, Heniyye’nin Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın yemin törenine katılmak üzere Tahran'da bulunduğu sırada gerçekleşti. İtimad, bu olayın İran'ın güvenlik zafiyetini gözler önüne serdiğini ve ülke içinde ve dışında büyük yankı uyandırdığını vurguladı.

Devrim Rehberi Ayetullah Ali Hamenei olayın ardından bir mesaj yayımladı ve mesaj bütün İran basınında yer aldı. Devrim Rehberi’nin mesajında “Siyonist rejim, değerli misafirimizi evimizde şehit ederek bizi yaraladı. Ancak kendisi için ağır bir cezanın zeminini hazırladı.” ifadeleri yer aldı. Gazete ayrıca Hamenei'nin “Haniyye'nin İran İslam Cumhuriyeti'nin sınırları içinde şehit edilmesinin intikamını almayı görevimiz addediyoruz.” dediğini aktardı. Arman-ı Emruz gazetesi, bu açıklamanın İran'ın misilleme yapma konusundaki kararlılığını gösterdiğini ve bölgede tansiyonun yükselmesine neden olduğunu yorumladı. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan da sosyal medya hesabından konuyla ilgili bir açıklama yaptı. Pezeşkiyan “İran İslam Cumhuriyeti toprak bütünlüğünü, onurunu, haysiyetini ve şerefini savunacak ve işgalci teröristlere bu korkakça eylemlerinden pişman olacakları bir ders verecektir” dedi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani de bir açıklamada bulundu ve bu eylemin İran ile Filistin ve “direniş cephesi” arasındaki derin ve kopmaz bağı daha da güçlendireceğini belirtti.

Olayın ardından ülkede üç günlük yas ilan edildi. Keyhan gazetesi hükümet tarafından yapılan açıklamayı şöyle aktardı: “Bu vahşi eylem, özellikle milli mutabakat hükümetinin göreve başlamasının hemen başında gerçekleştirildi ve tüm insani ilkeleri ve uluslararası hukuku hiçe saydı.” Keyhan, açıklamada ayrıca bu eylemin İran İslam Cumhuriyeti'nin resmi ve diplomatik misafirini hedef aldığının vurgulandığını belirtti.

Heniyye suikastı dünya genelinde geniş yankı uyandırdı ve çeşitli tepkilere yol açtı. İtimad’ın haberine göre Hamas Siyasi Büro Üyesi Musa Ebu Merzuk, Haniye suikastının kesinlikle cevapsız kalmayacağını vurgulayarak olayın ciddi sonuçlar doğurabileceğine işaret etti. Hamas sözcüsü, bu eylemi tüm kırmızı çizgilerin aşılması olarak nitelendirdi ve İsrail rejiminin bu cinayetinin ateşkes görüşmelerini sekteye uğratacağını belirtti. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas da yayımladığı bildiriyle söz konusu suikastı korkakça bir eylem ve tehlikeli bir gelişme olarak niteleyerek kınadı. İslami Cihad örgütü, Hamas'ın üst düzey liderinin şehadetini Filistin halkı için büyük bir kayıp olarak değerlendirdi. Katar Dışişleri Bakanlığı, suikastın bölgede gerilimin tehlikeli şekilde tırmanmasına yol açacağı uyarısında bulundu. Yine aynı haberin İsrailli medya kuruluşlarına dayandırdığına göre İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, kabine üyelerinden mevzubahis suikastla ilgili yorum yapmamalarını istedi. Öte yandan ABD Savunma Bakanlığı Pentagon, Hamas'ın siyasi liderinin suikastına ilişkin açıklamasında İsrail'in suikasttaki rolü konusunda herhangi bir yorumda yapmayacaklarını belirtti. Pentagon ayrıca ABD'nin bu olaydan önceden haberdar olmadığını da vurguladı.

Yeni Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan Göreve Başladı

Heniyye suikastının gölgesinde kalsa da İran’da Mesud Pezeşkiyan yemin ederek göreve başladı. Yemin ettiği ilk gün suikastla yüzleşen Pezeşkiyan bir yandan da yeni kabine çalışmalarını sürdürüyor. Devrim Rehberi Ayetullah Ali Hamenei tarafından Cumhurbaşkanlığı hükmünün onaylanmasının ardından Pezeşkiyan, Cumhurbaşkanlığı Ofisini Cumhurbaşkanı Vekili Muhammed Muhbir'den devraldı. Onay ve göreve başlama töreni, Hamenei'nin huzurunda gerçekleştirildi. Törende İçişleri Bakanı, 14. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk ve ikinci turunun süreci hakkında bir rapor sundu. Ardından yeni Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın onay fermanı okundu, Pezeşkiyan bir konuşma yaptı ve son olarak Ayetullah Hamanei bir konuşma gerçekleştirdi.

Cam-ı Cem gazetesi, törene ilişkin detaylı bilgiler verdi. Habere göre ülke genelinden 2500'den fazla üst düzey yetkili, akademisyen, çeşitli meslek gruplarının temsilcileri, şehit aileleri ve Tahran'daki yabancı ülke büyükelçileri törende hazır bulundu. Gazete, bu geniş katılımın yeni hükümete olan desteği gösterdiğini belirtti. Ayrıca gazete Anayasa’nın 110. Maddesinin 9. Bendine göre halk tarafından seçilen cumhurbaşkanının kararnamesinin Devrim Rehberi tarafından onaylandığını hatırlattı ve bu onayın İran'ın siyasi sisteminde dini ve siyasi otoritenin birlikteliğini temsil ettiği belirtti.

Yeni Kabine İçin Çalışmalar Başladı

Tasnim Haber Ajansı, yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın seçimlerdeki rakibi olan Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ın yeni kabine oluşturma süreci hakkında açıklamalarına yer verdi. Kalibaf, Pezeşkiyan'ın kabinesini yasalarda belirlenen en kısa sürede sunma kararı aldığını bildirdi. Meclis Başkanı, Devrim Rehberi’nin milletvekilleriyle son görüşmesinde yaptığı açıklamaya atıfta bulunarak “Meclis ve şahsım olarak, 14. hükümetle azami düzeyde etkileşim arayışında olacağız.” dedi. Bu açıklamanın, yasama ve yürütme organları arasında uyumlu bir çalışma ortamı oluşturma çabasının bir göstergesi olduğu belirtildi.

Kalibaf, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın Meclis'teki geçmişinin, bakanlık deneyiminin ve 7. Kalkınma Planı'nın hazırlanmasındaki rolünün önemine de değindi ve bunun, hükümet ve Meclis arasında iyi bir koordinasyon sağlamak için uygun fırsatlar yarattığını vurguladı. Pezeşkiyan'ın kabine oluşturma sürecinde Meclis ile istişare halinde olduğunu da sözlerine ekleyen Meclis Başkanı, “Meclis olarak Devrim Rehberi’nin belirlediği kriterler çerçevesinde hareket edeceğiz. Hem hükümetin önerilerinde hem de Meclisin değerlendirmelerinde bu kriterlere dikkat edilmesi gerekiyor.” İfadelerini kullandı.

Haberde Kalibaf'ın kabine adaylarının belirlenmesi sürecine detaylı bilgiler de yer aldı. Meclis Başkanı, henüz Meclis ile somut bir görüşme yapılmadığını, ancak üst düzey toplantılarda genel olarak kriterler üzerinde konuşulduğunu belirtti. Kalibaf, “Pezeşkiyan bir karara vardığında ve adaylar tartışılmaya başlandığında, kesinlikle Meclis ve hükümet arasında ciddi görüşmeler olacaktır.” dedi. Son olarak Kalibaf, Meclisin amacının tüm kabine üyelerinin güvenoyu almasını sağlamak olduğunu şu sözlerle vurguladı: “Umarım hükümet ve Meclis arasındaki iyi işbirliği sayesinde, tüm bakanlıklar eşzamanlı olarak çalışmalarına başlayabilir.”

İbrahim Reisi’nin ölümünden bu yana İran müesses nizamı devletin zafiyet içerisinde olmadığını göstermeye azami önem atfetmektedir. Muhafazakar cenahtan olmasına rağmen Kalibaf’ın yaptığı bu açıklamaların, olağanüstü günlerden geçen İran müesses nizamının içinde ihtilaf ve tekrika bulunmadığını göstermeyi amaçladığı söylenebilir. Diğer yandan bu açıklamalar, kabinenin güvenoyu alma sürecinde Pezeşkiyan’a destek verileceği göstermektedir.