Parçalanmadan Cepheleşmeye: Ensar el-Furkan’ın Halk Mücadelecileri Cephesi’ne Katılımı ve Sistan-Beluçistan’da Yeni Denklem

Parçalanmadan Cepheleşmeye: Ensar el-Furkan’ın Halk Mücadelecileri Cephesi’ne Katılımı ve Sistan-Beluçistan’da Yeni Denklem
İran’ın Sistan-Beluçistan ilinde, Pakistan ve Afganistan sınırında görev yapan İranlı sınır muhafızları.
Bugün sınırlı bir baskı unsuru olan Beluç silahlı hareketi, Tahran’ı güneydoğu sınırlarında daha fazla askerî ve istihbari kaynak kullanmaya zorlayan ciddi bir güvenlik tehdidine dönüşebilir.
Yazı boyutunu buradan ayarlayabilirsiniz

Ensar el-Furkan, 11 Kasım 2026’da Ceyşü’l-Adl öncülüğünde 10 Aralık 2025’te kurulan Halk Mücadelecileri Cephesi’ne (Cebhe-i Mubarizîn-i Merdomî/CMM) katıldığını duyurdu. Beluç ileri gelenlerinin arabuluculuğu ve iki örgütün lider kadrolarının ortak girişimleri sonucunda gerçekleştiği belirtilen bu katılım, ilk bakışta sınırlı bir örgütsel genişleme olarak değerlendirilebilir. Ancak gelişme, Cundullah lideri Abdülmelik Rigi’nin 2010’da idam edilmesinin ardından Beluç silahlı hareketinde yaşanan ve yaklaşık on altı yıldır devam eden parçalanma sürecinin tersine dönmeye başladığına ilişkin önemli bir işaret niteliğindedir. Bu bakımdan Ensar el-Furkan’ın CMM’ye katılımı, Sistan-Beluçistan’daki yerel güvenlik dengelerinin ötesinde, savaşın etkileriyle zayıflayan İran’ın çevre bölgelerinde silahlı muhalefetin yeniden örgütlenmesi açısından da önem taşımaktadır.

Cundullah sonrası parçalanmanın uzun on altı yılı

Rigi’nin idamı ve liderlik kadrosunun tasfiyesi, Cundullah’ı merkezî komuta yapısından yoksun bırakarak örgütü farklı fraksiyonlara böldü. Bu boşlukta ortaya çıkan yapılar arasında en etkili iki damar Ceyşü’l-Adl ve Ensar el-Furkan oldu. 2012’de kurulan Ceyşü’l-Adl, zamanla bölgenin en kapasiteli ve görünür silahlı aktörüne dönüştü. Ensar el-Furkan ise 2013’te, Cundullah sonrası dönemde öne çıkan Hizbü’l-Furkan ile Harekât-ı Ensar-ı İran’ın birleşme kararıyla ortaya çıktı. Örgüt, liderleri Hişam Azizi’nin 2015’te, Celil Kanberzehi’nin 2017’de öldürülmesine karşın 2018 Çabahar intihar saldırısından Aralık 2025’teki Fehrec kontrol noktası baskınına uzanan eylemlerle varlığını sürdürdü.

İki yapı arasındaki ilişki, uzun süre örgütsel rekabet temelinde şekillendi. Militan havuzu, finansman kanalları ve Beluç toplumu nezdindeki meşruiyet üzerinden yürüyen bu rekabet, zamanla ideolojik bir ayrışmayla derinleşti. Ceyşü’l-Adl söylemini giderek İran geneline hitap eden bir muhalefet diline doğru genişletirken Ensar el-Furkan mücadelesini “cihat” kavramı üzerinden tanımlayan ve ulemanın öncülüğünü esas alan Selefi-cihatçı çizgisini korudu. Her iki örgütün zaman zaman küresel cihatçı ağlarla taktik temas kurması bu tabloyu daha da karmaşık hâle getirdi. Ceyşü’l-Adl’in 2024’teki Rask ve Çabahar saldırıları sürecinde DEAŞ-Horasan ile ilişki kurduğuna dair iddialar ve Ensar el-Furkan’ın El-Kaide çizgisindeki yapılarla ilişkilendirilmesi, yerel gündemlerin bölgesel ağlarla kesişebildiğini göstermektedir. Aşiret temelli bağlılıklar, yerel liderliklerin özerkliği ve sınır aşan kaçakçılık ekonomisinin rekabetçi doğası ise merkeziyetçi bir örgütlenmeye karşı yapısal bir direnç üretti.

Katılımın anlamı ve sınırları

CMM, kuruluş bildirisinde Velayet-i Fakih sistemini reddederek silahlı mücadelenin yanına medya, siyaset, diplomasi ve kültür alanlarını eklemiş; Beluçlara kimlik ve dinî yaşam, İran genelindeki muhaliflere ise ortak kader vurgusuyla seslenmişti. Kuruluşun hemen ardından Zahidan’ın Lar bölgesinde Devrim Muhafızları mensuplarını hedef alan saldırıyı üstlenmesi, söylem ile saha eylemini eşzamanlı kurma stratejisinin ilk göstergesiydi. Aradan geçen on bir ayda cephe, bir marka olmaktan çıkarak bir saha aktörüne dönüştü. Eyalette 2026’nın ilk on ayında kaydedilen yaklaşık yetmiş silahlı çatışma, son on yılın en yüksek düzeyine karşılık gelmektedir. Saravan’da militanların bir operasyona saatlerce direnmesi ve üst düzey Devrim Muhafızları subaylarının hedef alınması, sınır ötesine çekilen vur-kaç hücrelerinden içeride tutunabilen ağlara geçişi yansıtmaktadır.

Aralık 2025’te cepheye katılmayı reddeden Ensar el-Furkan’ın bugün bu yapıya dahil olması, bu bağlamda büyük önem taşımaktadır. Ortak açıklamada birlik ve parçalanmama çağrısı içeren ayete yapılan atıf ve Beluçların hem Beluç hem İslam kültürünün mirasçıları olarak tanımlanması, cephenin kapsayıcı söyleminin Ensar el-Furkan’ın İslamcı hassasiyetlerine doğru esnediğini göstermektedir. Bununla birlikte örgüte atfedilen ikinci bir açıklamada yalnızca sınırlı sayıda savaşçının kendi inisiyatifiyle katıldığının ve örgütün ana yapısının korunduğunun ileri sürülmesi, birleşmenin şimdilik kısmi olduğuna ve örgüt içinde olası bir bölünmeye işaret etmektedir. Dolayısıyla ortaya çıkan tablo, Cundullah benzeri tek ve hiyerarşik bir örgüt değil ideolojik farklılıkları askıya alan bir çatı birleşmesidir. Yine de Cundullah sonrası iki ana damarın aynı çatı altında buluşması bile, on altı yıllık parçalanma döneminin kapanmaya başladığını gösteren kritik bir eşiktir.

Etnik silahlı gruplar arasında iş birliği eğilimi ve Kürt örgütler deneyimi

Beluç cephesinin genişlemesi, İran’daki etnik silahlı muhalefette bir süredir belirginleşen işbirliği ve ortak hareket eğiliminin bir yansımasıdır. Ocak 2026 protestolarının sert biçimde bastırılmasının ardından PDKİ, PAK, PJAK, Hebat ve Komala’nın bir kanadı, savaşın başlamasından yalnızca altı gün önce, 22 Şubat 2026’da İran Kürdistanı Siyasi Güçler Koalisyonu’nu kurmuş; Komala’nın diğer kanadı da Mart başında bu yapıya katılmıştı. Ancak koalisyon, 28 Şubat’ta başlayan savaşta bir Kürt ayaklanması yaratamadı. Ülke çapında bir halk hareketi olmadan sahaya girmeme tercihi, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi topraklarındaki üslere yönelik füze ve İHA saldırıları, Erbil’in misilleme kaygısı, Türkiye’nin PJAK konusundaki hassasiyeti ve Washington’dan gelen çelişkili sinyaller bu sonucun başlıca nedenleri oldu.

Beluç örneği iki açıdan farklılaşmaktadır. Birincisi, Kürt grupları büyük ölçüde sınır ötesinde beklerken CMM, 2026 boyunca İran içinde süreklilik arz eden bir eylem kapasitesi sergiledi. İkincisi, Tahran’ın Fatımiyyun unsurlarını eyalette konuşlandırması, çatışmaya mezhepsel bir boyut kazandırmıştır. Bununla birlikte her iki deneyim de etnik temelli hareketlerin İran’ın merkezindeki geniş toplumsal kesimleri harekete geçiremedikleri sürece rejim değişikliğine yol açabilecek bir etki oluşturamadığını göstermektedir.

Olası ikinci çatışmada yıpratma cephesi

Nisan ayındaki ateşkese ve Haziran’da varılan İslamabad Mutabakatı’na rağmen Temmuz’da yeniden tırmanan gerilim ve sonbahar boyunca devam eden sınırlı ABD saldırıları, İran ile ABD veya ABD/İsrail arasında yeni ve geniş çaplı bir savaş ihtimalini güçlendirmektedir. Ancak böyle bir çatışma durumunda Beluç silahlı gruplar arasındaki iş birliğinin kitlesel bir halk ayaklanmasına dönüşmesi güç görünmektedir. Sünni Beluç toplumunun önde gelen dinî otoritesi Mevlevi Abdülhamid’in silahlı mücadele yerine müzakere ve uzlaşma çağrısında bulunması, silahlı grupların toplumun geniş kesimlerini harekete geçirme kapasitesinin sınırlı olabileceğine işaret etmektedir. Aşiretler arasındaki bölünmüşlük ile Pakistan ve Afganistan’daki aktörlerin sınır güvenliğine yönelik tutumları da kitlesel bir seferberliğin önündeki diğer engellerdir.

Bununla birlikte yeni bir savaş, Sistan-Beluçistan’da İran’ın güvenlik kapasitesini zorlayabilecek koşullar yaratabilir. Güvenlik güçlerinin birden fazla cephede görev yapmak zorunda kalması, bölgedeki silahlı grupların faaliyet alanlarını genişletmelerine imkân sağlayabilir. Öte yandan 30 Eylül 2022’de Zahidan’da yaşanan “Kanlı Cuma” katliamının toplumsal hafızada bıraktığı izler, yaygın yoksulluk, akaryakıt kaçakçılığına yönelik baskılar, Pakistan’ın ekim ayında sınır ticaretini askıya alması ve Beluçların orantısız biçimde maruz kaldığı idam cezaları, silahlı grupların yeni militan kazanmasını kolaylaştırabilecek koşulları beslemektedir. Bu nedenle CMM’nin yakın vadede kitlesel bir ayaklanmaya öncülük etmesinden çok İran’ın askerî ve istihbari kaynaklarının bir bölümünü güneydoğuya yönlendirmek zorunda bırakacak bir yıpratma cephesi oluşturması daha olası görünmektedir.

Sonuç olarak Ensar el-Furkan’ın CMM’ye kısmi katılımı, Sistan-Beluçistan’ın İran açısından daha etkin bir ikincil güvenlik cephesine dönüşme ihtimalini artırmaktadır. Bu ihtimalin gerçekleşme derecesi üç temel değişkene bağlı olacaktır: Ensar el-Furkan’ın CMM’ye ne ölçüde entegre olacağı, Pakistan ve Taliban yönetiminin sınır güvenliğine ilişkin politikaları ve İran’ı içine alabilecek yeni bir savaşın zamanlaması. Bu değişkenlerin silahlı grupların hareket alanını genişletecek biçimde bir araya gelmesi hâlinde, bugün sınırlı bir baskı unsuru olan Beluç silahlı hareketi, Tahran’ı güneydoğu sınırlarında daha fazla askerî ve istihbari kaynak kullanmaya zorlayan ciddi bir güvenlik tehdidine dönüşebilir.